Your browser is not supported for the Live Clock Timer, please visit the Support Center for support.
Do góry

Spór – jak efektywnie i szybko go rozwiązać?

Każdy przedsiębiorca funkcjonujący na rynku ma stale do czynienia ze sporami. Mam tu na myśli nie tylko spory między przedsiębiorcami, ale również spory przedsiębiorców z konsumentem lub z organami administracji publicznej.

Mediacja to dobrowolny i poufny proces dochodzenia do rozwiązania sporu, prowadzony w obecności osoby neutralnej – mediatora. Mediacja może się odbyć na podstawie umowy stron sporu z mediatorem (mediacja umowna) albo na skutek postanowienia sądu, kierującego sprawę do mediacji (mediacja sądowa).

Mediacje różnią się od rozstrzygnięć instytucjonalnych (w tym sądowych) przede wszystkim tym, że ich celem nie jest ustalenie, kto ma rację, ale wypracowanie rozwiązania satysfakcjonującego strony sporu.

Mediator nie ma władzy podejmowania decyzji merytorycznych tak jak sędzia. Jego celem jest pomoc zwaśnionym stronom w dobrowolnym osiągnięciu ich własnego, wzajemnie akceptowanego porozumienia w spornych kwestiach. W mediacji nie ma wygranych i przegranych, gdyż wygrywają obie strony sporu.

Jest ona nawet sześciokrotnie tańsza niż postępowanie sądowe. W drodze mediacji można rozwiązywać spory z zakresu prawa rodzinnego, karnego, cywilnego, prawa pracy czy prawa administracyjnego.

Rodzaje mediacji to:

  • mediacje konwencjonalne, inicjowane przez strony na podstawie wcześniejszej umowy mediacyjnej lub incydentalnego porozumienia, czyli tak zwanego kompromisu w trakcie zaistnienia sporu,
  • mediacja w trakcie postępowania sądowego, to jest mediacja inicjowana przez sąd.

 

Czego dotyczy mediacja?

 

Mediacja to instytucja w polskim prawie postępowania cywilnego. Mediacja w postępowaniu cywilnym, a w szczególności prawie gospodarczym wprowadzona została na mocy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. O zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1438 z dnia 9 września 2005 roku).

Wprowadzenie mediacji do systemu polskiego prawa przebiegało w sposób – pod pewnymi względami – nietypowy. Przyjmuje się bowiem na ogół, że mediacja wywodzi się ze stosunków należących do domeny prawa cywilnego. W wielu krajach dopiero z biegiem czasu – między innymi dzięki skuteczności w zakresie rozwiązywania sporów cywilnych – znajdowała ona zastosowanie w innych dziedzinach.

Tymczasem w Polsce mediacja najwcześniej trafiła do sądów karnych, rodzinnych i administracyjnych, a dopiero od niedawna znalazła swoje miejsce w sporach gospodarczych, a następnie do postępowań administracyjnych. Jednak warto zauważyć, iż wprowadzenie mediacji w prawie cywilnym ma bardzo duże znaczenie społeczno-gospodarcze. Nowy tryb postępowania umożliwia rozstrzyganie sporów bez konieczności prowadzenia sformalizowanego postępowania sądowego.

W założeniu ten sposób postępowania powinien też być dla stron mniej kosztowny, a przynajmniej mieścić się w granicach ich możliwości finansowych (wynagrodzenie mediatora określają strony). Tym samym – przynajmniej częściowo – wprowadzenie rozwiązań mediacji powinno wpłynąć na odciążenie sądownictwa powszechnego (co jest czynnikiem sprzyjającym sprawniejszemu postępowaniu w pozostałych sprawach).

 

Podstawy mediacji

 

Dobrowolność

Instytucja mediacji jest możliwa tylko wówczas, gdy obie strony sporu wyrażą na nią zgodę. Oczywiście istotny jest fakt, iż każda ze stron może na każdym etapie odstąpić od udziału w mediacji. Złożenie wniosku o mediację należy uważać za pierwszy gest strony w kierunku osiągnięcia porozumienia z drugą stroną sporu.

Własność konfliktu stron

Osoba mediatora nie ma uprawnień do arbitralnego rozstrzygnięcia, jedynie pomaga w rozwiązaniu sporu i próbuje znaleźć najlepsze porozumienie z korzyścią dla dwóch stron. W mediacji każda ze stron ma możliwość do samodzielnego podejmowania decyzji, więc zachowuje prawo do pełnej kontroli nad wynikiem postępowania mediacyjnego.

Poufność

Bardzo ważną kwestią dla mediacji jest kwestia poufności. Otóż całe postępowanie mediacyjne jest poufne, wszystko zostaje między stronami i mediatorem. Uczestnicy postępowania mediacyjnego są zobowiązani do zachowania tajemnicy o przebiegu mediacji. W trakcie postępowania mediacyjnego mediator sporządza notatki, które na koniec postępowania musi zniszczyć.

Nieformalność postępowania

Postępowanie mediacyjne odbywa się poza sądem i jest prowadzone w atmosferze prywatności, co pozwala na zachowanie godności oraz otwartości i szczerości wypowiedzi. Istnieje możliwość, aby strony nie spotkały się, a jedynie w razie takiej potrzeby kontaktowały się ze sobą przez mediatora. Mediacja koncentruje się na tym, jakie są interesy stron i co każda ze stron uważa za sprawiedliwe, nie zaś na dokładnej interpretacji treści przepisów prawnych.

Szybkość postępowania

Plusem w procesie mediacji jest to, iż daje on możliwość stronom szybkiego zakończenia sporu. Ponieważ w mediacji nie chodzi o to, kto ma rację i o utarczki prawne, czy manipulacje i zniszczenie przeciwnika, lecz o szczerą rozmowę i o ugodowe załatwienie sporu. W praktyce dobra mediacja, która jest prowadzona przez profesjonalnego i kompetentnego mediatora, może być zakończona w kilka dni, nawet podczas jednego posiedzenia.

Niskie koszty

Istotną cechą mediacji jest fakt, iż koszty związane z nią są niższe niż koszty związane z postępowaniem sądowym. Strony mogą same w umowie o mediację z mediatorem ustalić jego wynagrodzenie i koszty mediacji. Natomiast w mediacji, do której skierował strony sąd, koszty mediacji będą wchodzić w skład kosztów procesu i ich zasady określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Ważne, że jeżeli ugodę zawarto przed mediatorem w toku sprawy sądowej, sąd zwraca powodowi trzy czwarte uiszczonego wpisu.

Satysfakcja dla obu stron konfliktu

Strony stosują się do przyjętych ustaleń, ponieważ same te ustalenia uzgodniły. Wynikiem mediacji jest satysfakcja dla obu stron, która pomaga w dalszych kontaktach między stronami. Jest to szczególnie cenne w takich kontaktach, które są lub powinny być utrzymywane w przyszłości (na przykład byłych małżonków, sąsiadów, kontrahentów, pracodawcy i pracownika).

Skuteczność

Skuteczność mediacji szczególnie jest widoczna w historii, przy rozwiązywaniu konfliktów międzynarodowych. Natomiast we współczesnym świecie mediacja ma służyć jako instrument, który będzie lekarstwem na przeciążony system wymiaru sprawiedliwości, jego formalizm, wysokie koszty oraz przewlekłość postępowania.

 

 

 

 

 

Coraz więcej konfliktów

 

Wraz z rozwojem gospodarczym wzrosła i nadal wzrasta liczba konfliktów między przedsiębiorcami. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej mediacja może okazać się bardzo przydatna przy rozwiązywaniu konfliktów gospodarczych między stronami z różnych krajów członkowskich. Średnio 1000 dni zajmuje w Polsce dochodzenie swoich roszczeń.

Niejednokrotnie przedsiębiorca, czekając zbyt długo na wyrok sądowy, musi ogłosić upadłość. Dlatego alternatywą dla sądowego postępowania może być mediacja, tym bardziej że uzyskała zielone światło w polskim prawie. Mediacja króluje w Stanach Zjednoczonych, gdzie 90 procent korporacji stosuje ją z powodzeniem. Unia Europejska także dostrzegła jej zalety i wydała 4 rekomendacje krajom członkowskim do jej wprowadzenia i promocji.

 

Coraz większa popularność

 

Także w Polsce mediacja zaczyna się popularyzować, choć wciąż pozostaje ona nowością wśród przedsiębiorców. Mediacja to najlepszy sposób na rozwiązywanie sporów gospodarczych. W stosunkach gospodarczych mediacja ma niezwykle istotne znaczenie z uwagi na to, że postępowanie sądowe lub arbitrażowe nigdy nie zwróci przedsiębiorcy wszystkich nakładów, które na nie poczyni. Ciągnące się z różnych powodów sprawy cywilne i gospodarcze są uciążliwe nie tylko dla stron konfliktu.

Mediacja doprowadza do porozumienia akceptowanego przez obie strony, a nie do werdyktu, w którym jedna ze stron może czuć się poszkodowana. W wielu wypadkach oznacza to zamknięcie długotrwałego sporu, a co najważniejsze niweluje prawie całkowicie ryzyko powrotu do niego. W sprawach gospodarczych ma to też olbrzymie znaczenie, ponieważ długie rozprawy mogą dla niektórych przedsiębiorców oznaczać ogromne koszty procesu lub wręcz bankructwo.

Mediacja prawie zawsze jest szybsza od procesu sądowego, a co bardzo ważne jest dużo tańsza. Należy pamiętać także, że każda sprawa kierowana do mediacji z sądu I instancji, zakończona porozumieniem i zawarciem ugody, daje możliwość zwrotu trzech czwartych uiszczonej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie.

 

Jak korzystać z mediacji?

 

Przedsiębiorcy mogą korzystać z instytucji mediacji w zakresie konfliktów wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej. Przede wszystkim dotyczy to kontraktów, umów, windykacji i niezapłaconych zobowiązań oraz we wszelkich sytuacjach, gdy ugoda stanowić będzie dla obu stron sporu szybkie i satysfakcjonujące rozwiązanie.

Ponadto przedsiębiorcy mogą stosować mediacje również w sporach z zakresu prawa administracyjnego, podatkowego lub celnego. Wszczęcie postępowania mediacyjnego przerwie ponadto bieg przedawnienia, dlatego strona wszczynająca mediację nie ryzykuje, że jeśli mediacja zakończy się niepowodzeniem, to nie odzyska należności na drodze sądowej, jeśli w tym czasie upłynie termin przedawnienia roszczenia. Ponadto warto zwrócić uwagę na niewątpliwą zaletę tej metody jako tańszej formy uzyskania skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia roszczenia.

W przypadku mediacji nie obowiązują żadne określone procedury, co pozwala na sprawny przebieg negocjacji. Próbując doprowadzić strony do porozumienia, mediator nie jest zobowiązany do przestrzegania przepisów prawnych. Strony mediacji mają szansę wyrazić swoje poglądy i wspólnie z mediatorem wypracować rozwiązanie.

Niestety Polacy wobec konfliktu, który z reguły upatrywany jest jako walka i próba sił oraz niewłaściwe podejście do jego rozwiązania. Społeczeństwo w sytuacji konfliktowej podaje się rozstrzygnięciu sądu, nie ma umiejętności, a często woli podjęcia próby samodzielnego rozwiązania sporu. Stronom nie pomagają też ich pełnomocnicy, którzy nierzadko utrudniają lub wręcz uniemożliwiająca korzystanie z mediacji. Co istotne przez większość prawników mediacja postrzegana jest często jako zagrożenie, a mediatorzy jako konkurencja.

Podsumowując, powinniśmy dać sobie szansę poszukania innej drogi rozwiązania sporu niż kosztowna i stresująca rozprawa sądowa.

 

Autorka artykułu: Marta Wysocka-Fronczek

 

Źródło zdjęć: Gazeta Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Gazeta Małych i Średnich Przedsiębiorstw Gazeta MSP jest miesięcznikiem ekonomicznym skierowanym do właścicieli oraz osób zarządzających firmami z sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Gazeta dostępna jest na rynku od 17 lat. Misją Gazety MSP jest dostarczanie przedsiębiorcom oraz osobom ...