Your browser is not supported for the Live Clock Timer, please visit the Support Center for support.
Do góry

Badania medycyny pracy nadal obowiązkowe

Zgodnie z obowiązującymi przepisami pracownicy poddawani są badaniom lekarskim: wstępnym, okresowym i kontrolnym. Poddanie się badaniom medycyny pracy jest obowiązkowe i odbywa się na koszt pracodawcy.

Badania odbywają się na podstawie skierowania, którego wzór określa rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (j. t. Dz. U. 2016 r. poz. 2067). Ujęte są w nim między innymi takie informacje, jak dane osobowe pracownika oraz opis warunków pracy, uwzględniający występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe. Skierowanie powinno być wydane pracownikowi w dwóch egzemplarzach: jeden pracownik przekazuje lekarzowi wykonującemu badania profilaktyczne, drugi zachowuje dla siebie.

Pracownik z wydanym przez pracodawcę skierowaniem udaje się do wskazanej jednostki wykonującej badania medycyny pracy. Zgodnie z ustawą o służbie medycyny pracy (j. t. Dz. U. 2018 r. poz. 1155) pracodawca powinien mieć zawartą pisemną umowę z podmiotem wykonującym badania profilaktyczne. Zakres wykonywanych badań ustala lekarz, kierując się wytycznymi zawartymi w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 maja 1996 r. Natomiast ich częstotliwość określana jest na podstawie stanu zdrowia pracownika oraz czynników występujących na jego stanowisku pracy.

Badaniom wstępnym podlegają: pracownicy nowo zatrudniani; pracownicy młodociani, którzy są przenoszeni na inne stanowiska pracy; inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują warunki uciążliwe bądź czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jeżeli pracownik nie zostanie dopuszczony przez lekarza do wykonywania pracy, pracodawca nie może go zatrudnić.

Kodeks pracy przewiduje również zwolnienie pracowników z konieczności wykonania badań wstępnych. Warunki, jakie należy wówczas spełnić, są następujące:

1) pracownik przyjmowany jest ponownie do pracy na to samo stanowisko lub na stanowisko o takich samych warunkach pracy (np. stanowisko w grupie stanowisk administracyjno-biurowych) u tego samego pracodawcy, jeżeli przerwa w zatrudnieniu nie była dłuższa niż 30 dni od chwili rozwiązania bądź wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy,

2) osoba przyjmowana do pracy u nowego pracodawcy przedstawi aktualne orzeczenie lekarskie dopuszczające do wykonywania pracy wraz ze skierowaniem na te badania oraz zatrudnienie nastąpi w ciągu 30 dni od rozwiązaniu lub wygaśnięcia poprzedniego stosunku pracy albo pracownik pozostaje jednocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą. W takiej sytuacji nowy pracodawca, o ile warunki opisane w skierowaniu odpowiadają warunkom występującym na stanowisku pracy u niego w firmie, ma prawo (nie obowiązek) uznać przedstawione orzeczenie, bez konieczności wysyłania pracownika na badania wstępne. W tym miejscu należy również zwrócić uwagę na fakt, że do 31 marca 2015 roku dokumentem potwierdzającym dopuszczenie do wykonywania pracy było zaświadczenia lekarskie, a od 1 kwietnia 2015 roku tożsamym dokumentem jest orzeczenie (dlatego też nowy pracodawca może uznać za ważne jedynie orzeczenia, a nie zaświadczenia lekarskie wydane podczas badań u poprzedniego pracodawcy).

 

 

Z powyższego uprawnienia do zwolnienia od wykonania badań wstępnych nie mogą skorzystać pracodawcy zatrudniający pracowników do wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych.

W orzeczeniu lekarskim lekarz medycyny pracy określa termin jego obowiązywania. Kolejne badania, tzw. okresowe, powinny się odbyć przed upływem wskazanego terminu.

Jeżeli natomiast pracownik niezdolny jest do wykonywania pracy dłużej niż 30 dni, przed powrotem do pracy obowiązany jest wykonać (na podstawie skierowania otrzymanego od pracodawcy) badania kontrolne, dopuszczające go ponownie do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

O ile badania wstępne wykonuje się przed podjęciem pracy, o tyle badania okresowe i kontrolne przeprowadzane są w miarę możliwości w godzinach pracy, za które pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Jeżeli pracownicy wykonują pracę w warunkach narażenia na działanie substancji i czynników rakotwórczych bądź pyłów zwłókniających, pracodawca obowiązany jest zapewnić im okresowe badania lekarskie również po zakończeniu pracy w kontakcie z tymi substancjami, czynnikami lub pyłami oraz po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli zainteresowany pracownik zgłosi potrzebę odbywania takich badań.

Oryginały orzeczeń lekarskich przechowuje się w aktach osobowych pracowników i mogą być one udostępniane na wniosek organów kontrolnych (np. inspekcji pracy lub inspekcji sanitarnej).

Należy pamiętać, że zarówno pracownik, jak i pracodawca (który wydał skierowanie na badania) mają prawo odwołać się od decyzji lekarza zawartej w treści orzeczenia lekarskiego. Odwołanie należy wnieść na piśmie w ciągu 7 dni od wydania orzeczenia. Lekarz, za pośrednictwem którego składane jest odwołanie, przekazuje je łącznie z dokumentacją, na podstawie której wydano orzeczenie, do właściwego podmiotu, którym jest: wojewódzki ośrodek medycyny pracy właściwy ze względu na miejsce świadczenia pracy lub siedzibę jednostki organizacyjnej, w której jest zatrudniony pracownik; instytut badawczy medycyny pracy albo Uniwersyteckie Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni (jeśli orzeczenie wydał lekarz zatrudniony w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy); Centrum Naukowe Medycyny Kolejowej (jeśli orzeczenie wydał lekarz Kolejowego Zakładu Medycyny Pracy); podmiot leczniczy utworzony i wyznaczonych przez Ministra Obrony Narodowej.

Orzeczenie lekarskie, które zostanie wydane w trybie odwołania, jest ostateczne.

Pamiętajmy, że brak aktualnego dokumentu potwierdzającego dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy na wskazanym stanowisku niesie konsekwencje zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy.

Jeżeli pracownik zwleka z wykonaniem badań lub nie chce się im poddać, pracodawca ma prawo zastosować wobec niego przewidziane w Kodeksie pracy kary (art. 108). Niewykonanie badań może być podstawą do natychmiastowego zwolnieni pracownika.

Natomiast jeśli pracodawca nie dopełnia obowiązku wysyłania pracownika na badania medycyny pracy, musi być świadomy ciążącej na nim kary grzywny w kwocie od 1 000 do nawet 30 000 zł.

 

Źródło zdjęć: pexels

Od 50 lat zajmuje się problematyką bezpieczeństwa i higieny pracy. Doświadczenie zawodowe zdobywał w kraju i za granicą. Pracował jako inspektor pracy w Głównym Inspektoracie Pracy oraz dyrektor Departamentu Kontroli w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej. Autor wielu książek, broszur i ...